تبلیغات

مخارج پس از بهره برداری و برکناری دارایی های ثابت مشهود

پس از این که دارایی تحصیل و مورد استفاده(بهره برداری) قرارگرفت در طول عمر اقتصادی آن مخارج دیگری نظیر تعمیرات، نگهداری، تعویض و نوسازی انجام می شود. رویه کلی در ارتباط با این گونه مخارج طبق بند ۱۱ استاندارد حسابداری شماره ۱۱ تحت عنوان ” داراییهای ثابت مشهود” چنین است:
مخارج بعدی مرتبط با دارایی ثابت مشهود تنها زمانی به مبلغ دفتری دارایی اضافه می شود که مخارج انجام شده موجب بهبود وضعیت دارایی در مقایسه با استاندارد عملکرد ارزیابی شده اولیه آن گردد ، به گونه ای که شواهد کافی مبنی بر وقوع جریان منافع اقتصادی ناشی از این مخارج به درون واحدتجاری وجود داشته باشد. نمونه هایی از بهبود وضعیت که منجر به افزایش منافع اقتصادی دارایی میشود به شرح زیر است:

  • اصلاح فنی ماشینآلات به منظور افزایش عمر مفید، شامل افزایش در ظرفیت تولید آن.
  • بهسازی قطعات ماشینآلات به منظور دستیابی به بهبودی قابل ملاحظه در کیفیت محصول.
  • بکارگیری فرایندهای تولیدی جدید که موجب کاهش قابل ملاحظه دربرآورد قبلی مخارج عملیاتی گردد.

مخارج جاری:

مخارجی است که انتظار می رود منافع آن تنها عاید دوره مالی جاری شود. بنابراین، این گونه مخارج جزو هزینه های دوره جاری محسوب و از درآمد همان دوره کم می شود. مانند هزینه تعمیر و نگهداری.
تعمیر: مخارجی مانند تعویض فیلترها و تسمههای ماشین آلات و سرویسهای دورهای که برای حفظ دارایی در وضعیت عادی عملیاتی انجام میگیرد.
نگهداری: مخارجی مانند روغن کاری و تنظیف که برای حفظ دارایی در وضعیت مطلوب انجام می شود.

مخارج سرمایه ای:

مخارجی است که انتظار می رود منافع آن علاوه بر دوره جاری به دوره های آینده تسری یابد. موارد افزایش منافع آتی می تواند شامل موارد ذیل باشد:

  1. افزایش برآورد عمر مفید دارایی
  2. افزایش ظرفیت دارایی
  3. بهبود اساسی در کیفیت بازدهی یا کاهش در هزینه های عملیاتی

ویژگی خاص مخارج سرمایه ای آن است که از نظر مبلغ عمده ووقوع آن غیر مستمراست و در صورتی که منافع آینده یا عمر مفید دارایی را به میزان با اهمیتی افزایش دهد، تا میزانی که موجب افزایش منافع آتی گردد،باید سرمایه ای محسوب و به حساب دارایی منظور شود.
اجزای عمده برخی از اقلام دارایی ثابت مشهود ممکن است مستلزم جایگزینی در فواصل منظم باشد. برخی اجزا نیز ممکن است مستلزم جایگزینی در دوره بلندمدت تری باشد. واحدتجاری مخارج اجزای جایگزین شده چنین داراییهای ثابتی را در زمان تحمل، چنانچه حائز معیارهای شناخت دارایی باشد، در مبلغ دفتری دارایی مربوط منظور میکند. مبلغ دفتری قبلی اجزای جایگزین شده از حسابها حذف میشود.
در پاره ای از موارد، ادامه کارکرد یک قلم دارایی ثابت مشهود ممکن است مستلزم انجام بازرسیهای عمده به منظور رفع نواقص باشد اعم از اینکه نیاز به جایگزینی قطعات باشد یا نباشد. به شرط احراز معیارهای شناخت،مخارج هر بازرسی عمده در زمان انجام آن به مبلغ دفتری دارایی منظور میشود. هرگونه مبلغ دفتری باقیمانده از بابت مخارج بازرسی قبلی (جدای از قطعات) از حسابها حذف میشود.

نحوه حسابداری مخارج جاری دارایی های ثابت

نحوه حسابداری مخارج جاری دارایی های ثابت

در رابطه با نحوه حسابداری مخارج جاری دارایی های ثابت دو روش شامل : به هزینه منظورنمودن مخارج در دوره وقوع و استفاده از حساب ذخیره وجود دارد که در ادامه به تشریح آنها پرداخته می شود:

روش به هزینه منظور نمودن مخارج تعمیر و نگهداری دارایی های ثابت

در این روش هزینه های تعمیر و نگهداری دارایی های ثابت به محض وقوع به عنوان هزینه دوره مربوطه شناسایی و به شکل ذیل در دفاتر ثبت می شود:

شرح حساببدهکاربستانکار
هزینه تعمیر و نگهداری  **********
وجوه نقد/ حساب های پرداختنی(حسب مورد)**********

استفاده از حساب ذخیره مخارج تعمیر و نگهداری داراییهای ثابت

دراین روش، مخارجی که لازم است در آینده برای تعمیر و نگهداری دارایی ها انجام شود (طی یکسال) برآورد و مبلغ آن بر اساس زمان یا محصولاتی که تولید می شود، به دوره های کوتاه تر تسهیم و به بدهکارحساب هزینه تعمیرو نگهداری و بستانکار حساب ذخیره تعمیر و نگهداری منظور می گردد.
در ابتدای به کارگیری دارایی هزینه تعمیر و نگهداری براساس مقاطعی که صورتهای مالی میان دورهای تهیه میشود ( مثلاً سه ماهه ) برآورد و با ثبت زیر در حسابها منظور میگردد:

شرح حساببدهکاربستانکار
هزینه تعمیر و نگهداری  **********
ذخیره تعمیر و نگهداری**********

و در هنگام انجام(تحمل) مخارج مذکورثبت زیر در حسابها منظور میگردد:

شرح حساببدهکاربستانکار
هزینه تعمیر و نگهداری  **********
ذخیره تعمیر و نگهداری**********

در پایان سال، پس از اطمینان نسبت به انعکاس کلیه هزینه های تعمیر و نگهداری در حسابها، هرگونه مانده حساب ذخیره تعمیر و نگهداری با حساب هزینه تعمیر و نگهداری بسته می شود تا ضمن حذف مانده حساب ذخیره، مانده حساب هزینه تعمیر و نگهداری نیز واقعی گردد.

استفاده از حساب ذخیره مخارج تعمیر و نگهداری داراییهای ثابت

نحوه حسابداری مخارج سرمایه ای پس از بهره برداری داراییهای ثابت

مخارج سرمایه ای پس از تحصیل و بهره برداری داراییهای ثابت را می توان به چهار طبقه (تعویض و بهسازی،گسترش و الحاق، مخارج جابجایی و نصب مجدد و تعمیرات اساسی) تقسیم نمودکه در ادامه توضیحات مربوط به هریک ارائه شده است.

  • تعویض و بهسازی:

از رده خارج کردن جزئی از یک دارایی و جانشین کردن آن با دارایی جدید، تعویض و بهسازی است. که :

  1. تعویض: جایگزین کردن قطعات یا اجزای عمده اموال با قطعات جدیدی که توانایی مشابه با قطعه قبلی دارد.
  2. بهسازی:جایگزین کردن قطعات یا اجزای عمده اموال با قطعات جدیدی که توانایی برتری نسبت به قطعه قبلی دارد.برای قطعه ی تعویض و یا بهسازی شده اگر:
    1. مبلغ دفتری قطعه ی جایگزین شده مشخص باشد:
      بهای تمام شده و استهلاک انباشته دارایی قدیم از حسابها خارج، کل سود یا زیان آن شناسایی، و مخارج تعویض و نوسازی به حساب دارایی منظور، و طی عمر مفید باقیمانده دارایی اصلی مستهلک میگردد.
    2. مبلغ دفتری قطعه ی جایگزین شده مشخص نباشد:
      1. در صورتی که عمر مفید دارایی افزایش یافته باشد مخارج تعویض یا نوسازی به حساب استهلاک انباشته بدهکار میشود.
      2. در صورتی که کمیت یا کیفیت واحدهایی که دارایی تولید میکند افزایش یافته باشد مخارج تعویض یا نوسازی به حساب دارایی بدهکار می شود.مخارج حذف و خارج کردن قطعه قبلی از جریان کار به بهای تمام شده دارایی اضافه نمیشود و به حساب هزینه ی جاری منظور میگردد.
  • گسترش و الحاق:

افزودن دارایی جدید و جداگانه به دارایی های موجود یا توسعه آن (مانند افزودن یک یا چند اتاق یا نصب سیستم تهویه مطبوع به یک بنا) است.
درصورتی که عمر مفید دارایی جدید وابسته به عمردارایی قدیمی باشد، مخارج انجام شده به حساب دارایی مربوطه منتقل و در طول عمر برآوردی یا باقیمانده عمردارایی قدیم (هر کدام کوتاهتر باشد) مستهلک می شود.
اگرعمر دارایی جدید وابسته به عمر دارایی قدیم نباشد، می تواند به حساب دارایی جداگانه ای منتقل، و در طول عمر برآوردی آن مستهلک گردد.ممکن است در جریان توسعه دارایی، زیان هایی به واحدتجاری تحمیل گردد. مثلا در نتیجه افزایش یک بخش به ساختمان، لازم باشد تاسیسات جدیدی با ظرفیت بیشتر، به جای تاسیسات حرارت مرکزی قدیم نصب گردد. در این مورد ثبت مخارج گسترش و الحاق به دارایی ها باید با خارج کردن بهای تمام شده و استهلاک انباشته دستگاه
حرارت مرکزی قدیمی از حسابها و شناسایی هر گونه سود یا زیان ناشی از کنار گذاشتن تاسیسات قبلی همراه باشد. در هر حال، زیان ناشی از کنار گذاشتن دارایی قدیم، نباید به عنوان بخشی از بهای تمام شده دارایی جدید به حساب بیاید.

  • مخارج جابجایی و نصب مجدد:

مخارج جابجایی و نصب مجدد به معنای جابجایی و تجدید آرایش گروهی از دارایی ها به منظور تسهیل ویا بهبود در امر استفاده و کارایی آنها می باشد.

  1. اگر بهای تمام شده نصب اولیه دارایی مشخص باشد حسابداری مخارج جابجائی و نصب مجدد، مشابه تعویض یا نوسازی عمل میشود.
  2. اگر بهای تمام شده نصب اولیه دارایی مشخص نباشد:
    1. اگر مخارج جابجائی و نصب مجدد با اهمیت باشد و منافع آن عاید دوره های مالی آینده شود به حساب دارایی منظور میشود.
    2. اگر مخارج جابجائی و نصب مجدد جزئی باشد یا منافع آینده آن به نحوی معقول قابل برآورد نباشد این گونه مخارج در دورههای وقوع، هزینه دوره جاری محسوب میشود.
  • تعمیرات اساسی :

تعمیرات اساسی، مخارج غیر مستمر و عمدهای است که صرف مرمت کلی دارایی میگردد که نتیجه آن افزایش عمر مفید دارایی نسبت به قبل از تعمیرمی باشد.
تذکر مهم : در کلیه روشهای حسابداری فوق باید توجه داشت که افزایش مبلغ دفتری داراییها در هر یک از حالات فوق حداکثر تا مبلغ قابل بازیافت از آن دارایی در وضعیت پس از انجام مخارج، امکان پذیر است و مازاد بر مبلغ قابل بازیافت لازم است هزینه دوره تلقی شود.

برکناری یا واگذاری داراییهای ثابت از جریان عملیات

چنانچه صاحب دارایی به هر علتی حقوق، مالکیت و کنترل خود را در مورد یک قلم دارایی ثابت مشهود از دست بدهد،اطلاعات دارایی مزبور (بهای تمام شده و استهلاک انباشته آن) بایستی از دفاتر حذف و در سیستم مکانیزه دارایی ثابت اصلاحات لازم در این خصوص انجام گردد.

یک قلم دارایی ثابت در زمان واگذاری یا هنگامی که به طور دائمی بلا استفاده شده و هیچ گونه منافع اقتصادی آتی از واگذاری آن انتظار نمیرود، باید از دفاتر حذف شود.

علل و موارد برکناری یا واگذاری داراییهای ثابت

اقلام مختلف داراییهای ثابت ممکن است به صورت اختیاری یا اجباری واگذار یا کنار گذاشته شوند. مصادیق خروج اختیاری داراییها شامل فروش، معاوضه، اهداء، کنارگذاری دائم و موقت میباشد. و مصادیق خروج اجباری شامل از دست دادن دارایی بر اثر سوانح طبیعی، آتش سوزی و سرقت و همچنین به حکم قانون میباشد.

صرف نظر از نوع خروج، در هنگام خروج داراییها، باید دو اقدام ذیل انجام گیرد:

  1. به هنگام نمودن استهلاک انباشته مربوطه تا تاریخ خروج دارایی از جریان عملیات.
  2. بستن حساب استهلاک انباشته دارایی خارج شده به حساب دارایی مربوطه و در نتیجه انعکاس ارزش دفتری دارایی در مانده حساب دارایی خارج شده و طبقه بندی آن در سرفصل سایر داراییها.

پس از انجام دو عمل فوق صدور ثبت حسابداری بر حسب نوع خروج دارایی از جریان عملیات به شرح زیر:

  • ثبت فروش دارایی

چنانچه یک قلم از داراییهای ثابت قبل از پایان عمر مفید آن (هنگامیکه صد درصد مستهلک نگردیده است) به فروش برسد بایستی از حسابهای دارایی ثابت مشهود مربوطه در دفاتر خارج و تغییر وضعیت در کارت دارایی ثابت مشهود آن نیز مطابق با شرایط فعلی آن گردد:

شرح حساببدهکاربستانکار
وجه نقد/ حسابها و اسناد دریافتنی  **********
استهلاک انباشته دارایی مربوطه  **********
سود ( زیان ) حاصل از فروش  **********
دارایی مربوطه (معادل بهای تمام شده)**********

سود یا زیان ناشی از حذف یک دارایی ثابت مشهود، معادل تفاوت بین عواید خالص ناشی از واگذاری دارایی و مبلغ دفتری آن می باشد.

  • خروج دارایی بر اثر سوانح طبیعی، آتش سوزی و سرقت

چنانچه دارایی ثابت به علت حوادثی نظیر آتش سوزی، سرقت و غیره از بین رفته و یا مفقود گردد، مانده حساب آن بایستی از دفاتر خارج، همچنین در کارت دارایی ثابت مشهود مزبور کد تغییر وضعیت نیز بایستی مطابق شرایط فعلی آن گردد. در صورتیکه در چنین مواردی، اینگونه داراییها در برابر حوادث مزبور بیمه شده باید بابت خسارت آنها وجهی از بیمه مطالبه و در حساب ها اعمال شود.

شرح حساببدهکاربستانکار
استهلاک انباشته دارایی مربوطه  **********
حسابهای دریافتنی- اداره بیمه  **********
سود (زیان) غیر مترقبه  **********
دارایی مربوطه (معادل بهای تمام شده)**********
  • خروج دارایی بر اثر حکم قانون (مثلاً دستگاههایی که به دلیل آلایندگی هوا به حکم قانون می بایست متوقف و بر کنار شوند):
شرح حساببدهکاربستانکار
حسابهای دریافتنی/ نقد  **********
استهلاک انباشته دارایی مربوطه  **********
سود ( زیان ) خروج دارایی به حکم قانونی  **********  **********
دارایی مربوطه (معادل بهای تمام شده)**********
  • ثبت اهداء داراییها
شرح حساببدهکاربستانکار
هزینه اهداء دارایی ها  **********
استهلاک انباشته دارایی مربوطه  **********
سود ( زیان ) اهداء  **********  **********
دارایی مربوطه (معادل بهای تمام شده)**********
  • ثبت کنار گذاری دائم داراییها

درصورتیکه دارایی ثابت مشهودی قبل از پایان عمر مفید و یا در پایان عمر مفید آن اسقاط گردیده و به انبار اجناس اسقاطی تحویل گردد، بایستی از حسابهای دارایی ثابت مشهود مربوطه خارج و به مبلغ دفتری (در صورت نیاز ذخیره کاهش ارزش نیز بایستی گرفته شود) تعدیل شده و کارت دارایی آن نیز، تغییر وضعیت پیدا کند. از لحاظ فیزیکی باید قسمتهای مربوطه سازمان، فرم پیوست شماره ۱ (فرم تغییر وضعیت دارایی) را در صورت اسقاط و یا مستعمل شدن، تکمیل و به جمعدار اموال تحویل داده تا اقدامات زیر توسط جمعدار اموال انجام گردد:

  1. کنترل دارایی ثابت مبنی بر عدم وجود منافع آتی و تائید آن
  2. تائید فرم توسط مدیریت
  3. انجام اصلاحات لازم در سیستم مکانیزه دارایی ثابت مشهود
  4. اخذ گزارش جهت اعمال در حسابها.

توصیه میشود اطلاعات انبار داراییها (که شامل اقلامی از قبیل عدم نیاز، اسقاط، نگهداری جهت فروش و …میباشد) در اختیار جمعدار اموال قرار گیرد تا در زمان تائید درخواست خرید با در نظر داشتن داراییهای استفاده نشده و قابل بهره برداری از خرید مجدد آن داراییها جلوگیری شود. لازم به ذکر است که اقلام کنار گذاشته شده جهت فروش، می بایست در سرفصل سایر داراییها طبقه بندی گردد.

شرح حساببدهکاربستانکار
سایر داراییها- داراییهای اسقاط شده  **********
استهلاک انباشته دارایی مربوطه  **********
سود ( زیان ) اهداء  **********  **********
دارایی مربوطه (معادل بهای تمام شده)**********

تذکر : در هنگام فروش دارایی اسقاط شده هرگونه سود یا زیان حاصله به عنوان سود یا زیان فروش دارایی های اسقاط شده شناسایی و در سرفصل سایر درآمدها و هزینه های غیر عملیاتی ثبت می گردد.

  • ثبت کنار گذاری موقت دارایی

زمانی که داراییها ( قابل استفاده باشد) اما به دلایل مختلف مورد استفاده بخشهای مختلف واحدتجاری قرار نگیرد،مسئولین هر بخش واحدتجاری باید از طریق تکمیل فرم پیوست شماره ۱، به جمعدار اموال اطلاع دهند. همچنین، ممکن است جمعدار اموال با بررسیهای خود از این موضوع مطلع گردد. در این شرایط جمعدار اموال باید علاوه بر
انجام تعدیلات در سیستم مکانیزه (تغییر وضعیت اموال به متوقف شده از فعالیت) نسبت به جمعآوری و نگهداری این داراییها اقدام نماید. لازم به ذکر است که در زمان کنار گذاری موقت داراییها از لحاظ حسابداری ثبتی در دفاتر منعکس نمیشود. بنابراین، این اموال در اختیار جمعدار اموال بوده تا در زمان تائید درخواست خرید در صورت وجود داشتن دارایی از خرید مجدد آن جلوگیری گردد. ضمن اینکه، در صورت راکد و بلااستفاده بودن این اقلام جمعدار اموال موظف است با ارائه گزارشی به مدیریت، جهت تعیین تکلیف آنها اقدام نماید.
تذکر ۱ : برای اقلامی از دارایی که به صورت موقت کنارگذاشته میشوند لازم است (متناسب با قوانین مالیاتی مربوطه) براساس مدتی که از آنها استفاده نمیشود، معادل ۳۰ % استهلاک سالانه دارایی در حالت عادی (براساس روش معمول شرکت ) برای آن دارایی استهلاک محاسبه و در حسابها منظور گردد. به عبارت دیگر در مدت عدم استفاده از دارایی:

الف) در روش نزولی نرخ استهلاک به ۳۰ % نرخ مقرر کاهش مییابد.
ب) در روش خط مستقیم، میزان استهلاک دارایی در مدت عدم استفاده معادل ۳۰ % استهلاک آن در حالت عادی خواهد بود و ۷۰ % مدتی که آن دارایی مورد استفاده قرار نگرفته است به مدت تعیین شده برای استهلاک دارایی اضافه خواهد شد (لازم به ذکر است که در سیستم مکانیزه با تغییر کد وضعیت به وضعیت متوقف از فعالیت، مراحل فوق انجام می شود).

تذکر ۲ : آن دسته از داراییهایی که به صورت موقت کنار گذاشته شده باید در صورت با اهمیت بودن مبلغ آنها، در سرفصل سایر داراییها در ترازنامه گزارش گردند.

 

منابع:
۱- استاندارد های حسابداری – استاندارد شماره ۱۱ دارایی های ثابت مشهود.
۲- نشریه شماره ۶۷ سازمان حسابرسی- حسابداری اموال، ماشین آلات و تجهیزات- نظام الدین ملک
۳- راهنمای بکارگیری استاندارد شماره ۱۱ دارایی های ثابت

شاخص ترین ویژگی های من سخت کوشی ،تلاش با هدف و عشق به کارآفرینی است.

مطالب مشابه

دیدگاه‌ها

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

برو بالا
آموزش های رایگان حسابداری
آموزش مفاهیم حسابداری بصورت کاربردی و عملی
قوانین و مقررات
جدیدترین قوانین و بخشنامه های مالیاتی
دوره های آنلاین
آموزش های حرفه ای و کاربردی، ورود به بازارکار
رویدادهای ویژه
مهمترین اخبار و رویدادهای ویژه مرتبط با حسابداری