تبلیغات

آشنایی با روش های متداول حسابداری در شرکتهای پیمانکاری

حسابداری پیمانکاری

مسئله اساسی در حسابداری پیمانکاری چگونگی تخصیص در آمدها و هزینه های مرتبط با دوره های مالی ، در طول مدت قرارداد است. برای تعیین سودی که باید در هر دوره مالی به حساب منظور شود مؤسسات پیمانکاری از دو روش متداول حسابداری پیروی می کنند بنام روش کار تکمیل شده و روش درصد پیشرفت کار که هر دو این روش ها در ادامه مورد بررسی قرار می گیرد.

 

الف – روش کار تکمیل شده

در این روش شناخت در آمد هنگامی صورت می گیرد که کل پیمان یا بخش عمده ای از آن تشکیل شده و صرفا کارهای جزئی باقی مانده باشد.

در این روش مخارج پیمان و مبالغ دریافتی در ازاء پیشرفت کار ، در خلال مدت قرار دارد ، انباشته می شود و اما شناخت در آمد پیمان تا زمانی که پیمان عمدتا تکمیل نگردیده باشد صورت نمی گیرد . مزیت اصلی روش کار تکمیل شده این است که سود پیمان زمانی تعیین می شود که کار تمام شده یا به مراحل نهایی تکمیل رسیده باشد در این روش خطر شناخت یا شناسایی سودهایی که ممکن است کسب نشوند به حداقل می رسد . اشکال اساسی روش کار تکمیل شده این است که در امدی که در دوره مالی گزارش می شود میزان کار انجام شاده در خلال دوره به روی پیمان ها را منعکس نمی کند .

یعنی اگر چند پیمان بزرگ همگی در یک دوره مالی تکمیل شود و در دوره های قبل پیمانی به اتمام نرسیده باشد و یا در دوره های بعد پیمانی تکمیل نشود با وجود ثبات نسبی فعالیتهای انجام شده میزان سودی که گزارش میشود و سودی که به سهامداران تعلق میگیرد نادرست خواهد بود. همچنین اگر سود چندین ساله پیمان در یک سال به حساب منظور شود، شرکت پیمانکاری مشمول ضریب مالیاتی بالاتری خواهد بود.

طبق استاندارد حسابداری قراردادهای بلندمدت پیمانکاری، در صورت احراز تمام شرایط زیر روش درصد پیشرفت کار را باید بکار گرفت:

  1. برآورد منطقی از میزان پیشرفت کار و مخارج لازم برای تکمیل پیمان امکان پذیر باشد.
  2. مسئولیت و اختیارات پیمانکار و کارفرما با صراحت در قرارداد مشخص شده باشد.
  3. طرفین قرارداد توانایی ایفای تعهداتی را که طبق قرارداد پذیرفته اند داشته باشند.
  4. نسبت به وصول مبلغ پیمان اطمینان کافی وجود داشته باشد.

مثال) با توجه به اطلاعات زیر مطلوبست نحوه ثبت و گزارش اطلاعات حسابداری مربوط به پیمان ناتمام طبق روش کار تکمیل شده :

شرحمبلغ
مبلغ قطعی پیمان۵٫۰۰۰٫۰۰۰
مخارج واقعی پیمان۲٫۶۰۰٫۰۰۰
صورت وضعیتهای تائید شده۵۰۰٫۰۰۰
دریافت از کارفرما۵۰۰٫۰۰۰

ثبت در دفتر روزنامه

۱) ثبت مخارج واقعی پیمان

عنوان حساببدهکاربستانکار
پیمان در دست اجرا۲٫۶۰۰٫۰۰۰
وجوه نقد۲٫۶۰۰٫۰۰۰

۲) ثبت صورت وضعیتهای موقت

عنوان حساببدهکاربستانکار
حسابهای دریافتنی – کارفرما۵۰۰٫۰۰۰
صورت وضعیتهای تائید شده۵۰۰٫۰۰۰

۳) ثبت مبالغ دریافتی از کار فرما

عنوان حساببدهکاربستانکار
وجوه نقد۵۰۰٫۰۰۰
حسابهای دریافتنی – کارفرما۵۰۰٫۰۰۰

در صورت سود و زیان به هنگام استفاده از روش کار تکمیل شده سودی گزارش نمی گردد زیرا در این روش ، سود زمانی شناسایی می شود که کل پیمان یا بخش عمده ای از آن تکمیل شده باشد.

 

ب) روش درصد پیشرفت کار:

در این روش در آمد متناسب با پیشرفت عملیات پیمان شناسایی می شود . در آمد مذکور با هزینه های واقع شده برای رسیدن به همان مرحله از پیشرفت کار مقابله می شود و حاصل آن می تواند به عنوان سهم قابل تخصیص آن قسمت از کاری که طی دوره تکمیل شده ، گزارش شود.

اعمال روش درصد پیشرفت کار خطر اشتباه در برآورد را به همراه دارد ، بدین جهت تا زمانی که نسبت به سود آوری کل پیمان اطمینانی نباشد ، منظور داشتن سود در صورت های مالی انجام نخواهد شد و کاربرد روش درصد پیشرفت کار نادرست است.

روش کار تکمیل شده را باید تنها در موارد زیر بکار گرفت:

  1. حداقل یکی از شرایط یاد شده برای بکارگیری روش درصد پیشرفت کار وجود نداشته باشد.
  2. قرارداد پیمانکاری کوتاه مدت باشد.
  3. مخاطرات ذاتی قرارداد فراتر از مخاطرات عادی تجاری باشد بطوری که براساس آن امکان برآورد قابل اتکا وجود نداشته باشد.

شناسایی سود ناخالص پیمان در پایان دوره مالی به ترتیب زیر انجام می گیرد:

  1. برآورد کل درامد یا مبلغ پیمان
  2. برآورد کل هزینه پیمان
  3. برآورد کل سود ناخالص پیمان
  4. اندازه گیری میزان پیشرفت کار
  5. محاسبه مبلغ در آمد، هزینه و سود ناخالص دوره جاری پیمان

 

برآورد کل درآمد یا مبلغ پیمان

  • در آمد پیمان باید در بر گیرنده موارد زیر باشد:
  1. مبلغ اولیه در آمد که در پیمان مورد توافق قرار گرفته است،
  2. تغییر در میزان کار پیمان، ادعا و سایر دریافتهای تشویقی در ارتباط با عملیات پیمان :
    1. تا میزانی که احتمال رود این موارد منجر به درآمد گردد، و
    2. این موارد را بتوان به گونه ای قابل اتکا اندازه گیری کرد.
  • درآمد پیمان به ارزش منصفانه مابه ازای دریافتی یا دریافتنی اندازه گیری می شود.

اندازه گیری درآمد پیمان تحت تأثیر ابهامات گوناگونی است که به نتیجه رویدادهای آتی بستگی دارد . براوردها اغلب با وقوع رویدادها و رفع ابهامات تجدید نظر می شود . بدین ترتیب مبلغ درآمد پیمان ممکن است از دوره ای به دوره دیگر تغییر کند. مثلا”:

  1. پیمانکار و کارفرما ممکن است در دورهای پس از دوره انعقاد پیمان، در مورد تغییرات یا ادعاهایی که موجب افزایش یا کاهش درآمد پیمان گردد، به توافق برسند،
  2. مبلغ درآمد مورد توافق در یک پیمان مقطوع ممکن است به موجب مفاد پیمان، از جمله تعدیل آحاد بها، افزایش یابد
  3. مبلغ درآمد پیمان ممکن است در نتیجه جرایم تأخیر در تکمیل کار، کاهش یابد، یا د. در مواردی که پیمان مقطوع متضمن نرخ ثابت برای هر واحد محصول است، با افزایش تعداد واحدها، درآمد پیمان افزایش می یابد.

 

برآورد کل هزینه پیمان

کل هزینه برآوردی پیمان به ترتیب زیر از حاصل جمع هزینه های واقعی انجام شده و برآورد یا پیش بینی باقیمانده هزینه های لازم برای تکمیل پیمان بدست می آید:

کل هزینه های برآوردی پیمان = هزینه های واقعی + بر آورد باقیمانده هزینه های لازم برای تکمیل پیمان

در صورتی که پیش بینی یا بر آورد باقیمانده هزینه های لازم برای تکمیل پیمان بین دو مبلغ محدود باشد، مبلغی که به سود کمتری می انجامد باید انتخاب شود.

 

برآورد کل سود ناخالص پیمان

کل سود ناخالص پیمان از تفاضل کل در آمد پیمان و کل هزینه های برآوردی پیمان بدست می آید:

کل سود ناخالص بر آوردی پیمان = کل در آمد یا مبلغ پیمان – کل هزینه های برآوردی پیمان

ضمنا ذکر این نکته ضروری است که برآورد درآمد و هزینه و سود ناخالص پیمان در پی وقوع رویدادهای غیر مترقبه همچون بروز حوادث قهری و غیر مترقبه و تغییر در تورم و یا تغییرات احتمالی در مقررات دولتی و دستگاه کارفرما و تعلیق کار از طرف کارفر ما باید مورد بازنگری قرار بگیرد.

 

اندازه گیری میزان پیشرفت کار

مشکل اساسی در روش درصد پیشرفت کار اندازه گیری میزان پیشرفت کار است. میزان پیشرفت کار را می توان بر اساس دو عامل اساسی اندازه گیری کرد:

ورودیهای پیمان یا Input Measures))

بر حسب :

  1. مخارج انجام شده
  2. ساعات کار مصرف شده
  3. مبلغ دستمزد
  4. مقدار مواد مصرفی

خروجیهای پیمان یا Output Measures))

بر حسب:

  1. کیلومتر
  2. تن
  3. تعداد واحدهای تولید شده یا ارزش افزوده

در هر حال هدف از بکارگیری این معیارها تعیین میزان دقیق کار انجام شده است. ضمنا این معیارها با توجه به شرایط پیمان بکار می روند. تعیین میزان پیشرفت کار بر اساس خروجیهای پیمان هنگامی مناسب است که مخارج لازم برای تکمیل هر بخش از کار تقریبا ثابت باشد.

مثال) در قرار داد احداث ۲۰ کیلومتر بزرگراه، هزینه ساختن هر کیلومتر راه مبلغ ۵۰۰۰۰۰ ریال برآورد شاه باشد، برآورد پیشرفت کار را می توان بر اساس کار انجام شده نسبت به کل کار تعیین کرد. یعنی اگر ۱۰ کیلومتر از بزرگراه ساخته شده باشد می توان نتیجه گیری کرد که حدود ۵۰٪ کار انجام گرفته است.

در صورتیکه مخارج تکمیل هر بخش از پیمان یکسان نباشد اندازه گیری میزان پیشرفت کار بر اساس خروجیهای پیمان گمراه کننده است و باید از معیار ورودیهای پیمان برای اندازه گیری میزان پیشرفت کار استفاده کرد.

همانطور که اشاره شد برای استفاده از معیار ورودیهای پیمان می توان از عواملی چون مخارج انجام شده و یا ساعات کار مصرف شده و یا مبلغ دستمزد و یا مقدار مواد مصرفی استفاده کرد.

مثال) با توجه به مثال قبل اگر هزینه احداث بزرگراه در ۱۰ کیلومتر اول مبلغ ۵۰۰٫۰۰۰ ریال و در ۱۰ کیلومتر بعادی به دلیل حفر تونل مبلغ ۸۰۰٫۰۰۰ ریال برآورد شود، میزان پیشرفت کار برای ۱۰ کیلومتر از کار انجام شده از ۵۰ % کمتر خواهد شد. برای بدست آوردن میزان پیشرفت کار در این حالت با توجه به عامل مخارج انجام شده از فرمول زیر استفاده می کنیم:

درصد پیشرفت کار = مخارج واقعی انجام شده کل مخارج بر آوردی پیمان

به همین دلیل اگر در مثال بالا در دوره جاری همان ۱۰ کیلومتر با ۵۰۰٫۰۰۰ ریال مخارج انجام شده باشد. بنابراین :

۳۸٫۵%= (۸۰۰٫۰۰۰+ ۵۰۰٫۰۰۰) ÷ ۵۰۰٫۰۰۰ = درصد پیشرفت کار

رایج ترین روش برای اندازه گیری درصد پیشرفت کار بر حسب ورودیهای پیمان، روش فوق می باشد که به مقایسه مخارج واقعی انجام شده با کل مخارج بر آوردی پیمان می پردازد. که به این روش هزینه به هزینه (Cost – to – Cost Method) گویند.

از آنجا که در بیشتر قرار دادهای بلند مدت پیمانکاری، عملیات اجرایی مستلزم تکمیل بخشهای ناهمگن است، در صد پیشرفت کار بر حسب ورودیهای پیمان اندازه گیری می شود.

مثال) اگر مخارج واقعی پیمان تا پایان سال جاری ۳ میلیون ریال و کل مخارج بر آوردی ۱۰ میلیون ریال باشد . میزان در صد پیشرفت کار چقدر است؟ بر اساس روش هزینه به هزینه میزان در صد پیشرفت کار به صورت زیر بدست می آید:

۳۰% = ۱۰٫۰۰۰٫۰۰۰ ÷ ۳٫۰۰۰٫۰۰۰ = درصد پیشرفت کار

 

محاسبه در آمد، هزینه و سود ناخالص دوره جاری پیمان

در استانداردهای حسابداری دو روش برای شناسایی در آمد، هزینه و سود ناخالص پیمان پیش بینی شده است:

روش اول : دو مرحله دارد :

مرحله اول : ابتدا در آمد و هزینه دوره جاری پیمان به ترتیب زیر از حاصلضرب درصد پیشرفت کار و کل در آمد و مخارج بر آوردی پیمان بدست می آید

در آمد شناسایی شده پیمان در دوره های قبل – درصد پیشرفت کار به کل در آمد برآوردی پیمان = درآمد دوره جاری پیمان

هزینه های شناسایی شده پیمان در دوره های قبل – درصد پیشرفت کاره کل هزینه های برآوردی پیمان = هزینه دوره پیمان

مرحله دوم : حالا از تفاضل در آمد و هزینه دوره جاری پیمان، مبلغ سود ناخالص دوره جاری را بدست می آوریم:

هزینه دوره جاری پیمان – درآمد دوره جاری پیمان = سود ناخالص دوره جاری پیمان

روش دوم :

مرحله اول : ابتدا سود ناخالص دوره جاری پیمان از حاصلضرب درصد پیشرفت کار و کل سود ناخالص بر آوردی پیمان بدست می آید:

سود ناخالص شناسایی شده پیمان در دوره های قبل – درصد پیشرفت کار به کل سود ناخالص بر آوردی پیمان = سودناخالص

مرحله دوم : سپس با افزودن سود ناخالص دوره جاری به هزینه های واقعی انجام شده، مبلغ درآمد پیمان محاسبه می شود.

سود ناخالص دوره جاری پیمان + هزینه های واقعی انجام شده = درآمد دوره جاری پیمان

 

نکته مهم) در هر دو روش یاد شده :

  • آثار ناشی از تجدید نظر در برآوردها به دوره های قبل تسری نمی یابد.
  • مبلغ سود ناخالص دوره جاری یکسان است.

در روش درصد پیشرفت کار مشابه روش کار تکمیل شده، مخارج و صورت وضعیت موقت کارها در طول اجرای طرح به ترتیب به حساب پیمان در دست اجرا و حساب صورت وضعیتهای تائید شده منظور می شود.

تنها تفاوت هم اینست که ، در روش درصد پیشرفت کار، سود ناخالص در پایان هر دوره مالی بر مبنای درصد تکمیل پیمان به یکی از دو روش یاد شده برآورد و به حساب پیمان در دست اجرا منظور می شود.

بدین ترتیب شناسایی سود ناخالص در پایان هر دوره مالی ارزش دفتری حساب پیمان در دست اجرا را افزایش می دهد و این حساب به ارزش خالص بازیافتنی گزارش می شود.

مثال) مطلوبست ثبت و گزارش اطلاعات مربوط به پیمان ناتمام طبق روش درصد پیشرفت کار در قالب اطلاعات زیر تشریح می شود:

عنوانمبلغ
مبلغ قطعی پیمان۵٫۰۰۰٫۰۰۰
کل مخارج بر آوردی پیمان۴٫۰۰۰٫۰۰۰
مخارج واقعی پیمان در سال جاری۲٫۶۰۰٫۰۰۰
 صورت وضعیتهای تائید شده۵۰۰٫۰۰۰
دریافت از کارفرما۵۰۰٫۰۰۰

جواب :

۱٫۰۰۰٫۰۰۰ = ۴٫۰۰۰٫۰۰۰ – ۵٫۰۰۰٫۰۰۰ ⇐ کل سود ناخالص برآوردی پیمان

۶۵%=(۴٫۰۰۰٫۰۰۰ ÷ ۲٫۶۰۰٫۰۰۰ ) ⇐ در صد پیشرفت کار به روش هزینه به هزینه

ثبتهای دفتر روزنامه :

۱) ثبت مخارج واقعی پیمان

عنوان حساببدهکاربستانکار
پیمان در دست اجرا۲٫۶۰۰٫۰۰۰
وجوه نقد۲٫۶۰۰٫۰۰۰

۲) ثبت صورت وضعیتهای موقت

عنوان حساببدهکاربستانکار
حسابهای دریافتنی-کارفرما۵۰۰٫۰۰۰
صورت وضعیتهای تائید شده۵۰۰٫۰۰۰

۳) ثبت مبالغ دریافتی از کارفرما

عنوان حساببدهکاربستانکار
وجوه نقد۵۰۰٫۰۰۰
حسابهای دریافتنی-کارفرما۵۰۰٫۰۰۰

۴) ثبت درآمد و سود ناخالص پیمان

عنوان حساببدهکاربستانکار
بهای تمام شده پیمان۲٫۶۰۰٫۰۰۰
پیمان در دست اجرا۶۵۰٫۰۰۰
حسابهای دریافتنی-کارفرما۳٫۲۵۰٫۰۰۰

روش محاسبه درآمد دوره جاری پیمان

مبلغ پیمان × درصد پیشرفت کار =درآمد پیمان

 ۵٫۰۰۰٫۰۰۰ × ٪۶۵=۳٫۲۵۰٫۰۰۰

روش محاسبه هزینه دوره جاری پیمان:

کل مخارج بر آوردی پیمان × درصد پیشرفت کار =هزینه پیمان

۴٫۰۰۰٫۰۰۰ × ۶۵% = ۲٫۶۰۰٫۰۰۰

روش محاسبه سود نا خالص دوره جاری پیمان:

۲٫۹۰۰٫۰۰۰ – ۳٫۲۵۰٫۰۰۰ = سود ناخالص پیمان

 

نحوه انعکاس در صورتهای مالی :

ترازنامه

شرحمبلغ (ریال)
پیمان در دست اجرا۳٫۲۵۰٫۰۰۰
کسر می شود: صورت وضعیتهای تائید شده(۵۰۰٫۰۰۰)
مازاد بهای تمام شده و سود ناخالص پیمان ناتمام بر صورت وضعیتهای تائید شده۲٫۷۵۰٫۰۰۰

صورت سود و زیان

شرحمبلغ (ریال)
در آمد پیمان۳٫۲۵۰٫۰۰۰
کسر می شود. بهای تمام شده پیمان(۲٫۶۰۰٫۰۰۰)
سود ناخالص پیمان۶۵۰٫۰۰۰

 

روشهای متداول حسابداری درموسسات پیمانکاری و این که کدام روش کاربرد بیشتری دارد به اضافه این که بنابر اظهار نظر پیمانکاران، هر کدام از روشها با توجه به شرایط و سلایق مورد استفاده قرار میگیرد اما بیشترین کاربرد دربین روشها روش درصد پیشرفت کار است و نتیجه این که براساس فعالیت ها وپرسش ها و مطالعات روش درصد پیشرفت کار معمولا مورد استفاده بیشتر موسسات پیمانکاری است.

شاخص ترین ویژگی های من سخت کوشی ،تلاش با هدف و عشق به کارآفرینی است.

مطالب مشابه

دیدگاه‌ها

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

برو بالا
آموزش های رایگان حسابداری
آموزش مفاهیم حسابداری بصورت کاربردی و عملی
قوانین و مقررات
جدیدترین قوانین و بخشنامه های مالیاتی
دوره های آنلاین
آموزش های حرفه ای و کاربردی، ورود به بازارکار
رویدادهای ویژه
مهمترین اخبار و رویدادهای ویژه مرتبط با حسابداری